SOSYAL VE KÜLTÜREL YAPI

a) Sosyal Durum

Çan kurulduğu 1945 yılı ve 1950’li yıllarda 1500 civarında nüfusa sahip küçük bir ilçe iken, 27.07.1957 tarihinde o dönemin genç iş adamı ve gelecek yılların büyük sanayicisi Sn. İbrahim BODUR’un Çanakkale Seramik Fabrikalarının temelini Çan’a attıktan sonra kaderi değişmiş ve bu tarihten sonra özellikle ilçe merkezi hızla büyüyüp gelişerek Çanakkale İlinin 11 ilçesinin en büyüğü haline gelmiştir. Sanayileşmeye bağlı hızlı nüfus artışı sonucu özellikle çevre köy ve yerleşim birimlerinden ilçe merkezine göç hareketleri yaşanmıştır.

 Sanayileşmenin yanı sıra, yöredeki kömür ocakları ve T.K.İ. Çan Linyitleri İşletmesi nedeniyle de gerek bölgeden gerekse yurdun değişik kesimlerinden işçiler Çan’a yerleşerek demografik yapıda değişiklikler meydana getirmişlerdir.

Çan’da geleneksel kültür yapısı hakim olduğundan halk dinsel, töresel ve toplumsal geleneklere uyma arzusu içinde yaşamını sürdürür. Ancak ilçe sanayiinin bel kemiğini oluşturan ve sektöründe Türkiye’nin en büyük fabrikası olan Kaleseramik Çanakkale Kalebodur Seramik Fabrikalarının sağladığı sanayi işçiliği imkanı ve diğer gelişmeler ile diğer kentlerle ve hatta ülkelerle gelişen ilişkiler söz konusu kültür yapısının çözülmesi yönündeki dinamikleri de içinde taşımaktadır.

İlçe merkezinde eskiden yapılan tek katlı ve iki katlı evler yanında, konut ihtiyacının artmasına paralel olarak,  son 10-15 yılda, kooperatifleşmenin de desteği ile 4-5 katlı apartman ve sitelerin oluşumu hızlanmıştır.

Sosyal yaşam genelde; işyeri, ev, kahvehane, akraba ziyareti, bahar ve yaz aylarında piknik ve civarda bulunan deniz kenarlarında tatil çerçevesinde geçer. Çan’da ikamet eden birçok  kişinin yakın çevrede yazlığı mevcut olup en azından Yaz aylarında hafta sonlarını yazlıklarında geçirirler. Kaplıca turizmi de yaygındır.

Özellikle İlkbahar ve yaz aylarında köy hayırları meşhurdur. Çiftçi bayramı olarak ta adlandırılan bu organizasyonlarda köydeki herkes, ilaveten o köylü olup dışarıda bulunanlar bir araya gelir. Civar köylerdeki halk ile İlçedeki idareciler davet edilir ve topluca pilav yenir. Ayrıca birçok köyde Ramazan ayı boyunca tüm köylü topluca iftar eder ve her gün bir hane sıra ile yemekleri hazırlar.

b) Demografik Yapı

İlçe merkezi ve köylerde yerli ahali “Manav” olarak adlandırılır ve çoğunluğu oluşturur. 93 Harbi olarak tabir edilen Osmanlı – Rus savaşı sonrasında ve Balkan Harbi esnasında da özellikle Bulgaristan ve Yunanistan olmak üzere değişik kesimlerden bölgeye ve Çan ilçesine göç hareketi yaşandığından, bir grup halk “Muhacir” olarak adlandırılır. Ayrıca “Pomak” ve “Kırcali” olarak adlandırılanlar da mevcuttur. Güneyde

Kazdağlarına yakın kesimdeki birkaç köyde yaşayanlar ise “Yörük” olarak tabir edilir. Özellikle ilçe merkezinde Anadolu’nun değişik illerinden gelip yerleşmiş aileler de mevcuttur. Ayrıca sayıları çok olmasa da 100 hane civarında “Roman” tabir edilen grup ilçe merkezi ve Terzialan beldesi ile yakın birkaç köyde ikamet etmektedir.

c) Aile Yapısı

İlçe merkezi ve köylerde sosyal yapı çoğunlukla anne-baba ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelerden oluşur. Bu aile ekonomik bütünlük içinde bulunmakta, gelir tek elde toplanmakta ve harcamalar tek elden yapılmaktadır. İlçemizde etkili bir kamusal aile planlaması ve doğum kontrolü çalışmaları yapılmamasına rağmen, aileler geleneksel olarak aile planlamasına önem vermekte, bakabilecekleri sayının üzerinde çocuk sahibi olmamaya özen göstermekte ve bu durumda ailelerin sahip oldukları çocuk sayısı iki civarında seyretmektedir. Yörede akraba evliliklerine pek rastlanmaz ve kardeş çocuklarının birbiri ile evlenmesi hoş karşılanmaz.

Ailede baba tarafının özel bir ağırlığı ve saygınlığı olmakta, soy baba tarafından izlenmekte, doğan çocuklar baba soyadına girmektedirler. Miras bölüşümü Medeni Kanun hükümleri çerçevesinde yapılmakla birlikte, babanın ölümü halinde mirasın büyük bir bölümünün erkek çocuğa bırakılması gerektiği şeklinde yaygın bir inanç ve kanaat vardır.

d) Kültürel Durum

Çan’ın kültür yapısı homojen değil ise de, yörenin özelliklerini yansıtır. Sanayileşme ile birlikte sosyal yapıdaki değişiklik kültürel yapıya da yansımıştır.

İlçede toplumsal ve kültürel etkinlik olarak; yılda bir defa yapılan seramik bayramı, iki defa hayvan ve emtia panayırı, bazen de Belediyece düzenlenen kültür ve sanat ağırlıklı etkinlikler sayılabilir. Yörede meşhur olan deve güreşleri de her yıl Şubat ayında gerçekleştirilmekte olup, yoğun bir izleyici kitlesine sahiptir. İlçede kurulu bulunan 2 adet Musiki Derneği, hem verdikleri müzik eğitimi hem de icra ettikleri konserlerle kültür - sanat etkinliklerine farklı bir boyut kazandırmaktadır.

Çan’da toplam 8 adet matbaa bulunmaktadır. Kalenin Sesi Gazetesi ve “Çan’ın Sesi” adıyla yayın yapan iki günlük yerel gazete çıkarmaktadır. Ayrıca kitap, kırtasiye ve diğer basılı yayınların satışını yapan 7 adet kitap evi bir adet sinema ve radyo bulunmaktadır.

1962 yılında açılmış Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir Halk Kütüphanesi bulunmakta olup Belediyeye ait bir binada hizmet vermektedir. Kütüphanede değişik türde 7.507 kitap bulunmaktadır. 2005 yılında 7.000 kişi, 2006 yılında 7.500 kişi, 2007 yılı ilk altı ayında ise 5.000 kişi yararlanmıştır. Halk Kütüphanesi yanında okullardaki kitaplık ve kütüphaneler de kullanılmaktadır.

Çan Kaymakamlığınca Kütüphaneye ait İnternet Kafe Kuruluş çalışmaları devam etmektedir.

e) Din Hizmetleri

İlçe Müftülüğüne bağlı, İlçe merkezinde 13, beldede 3 ve köylerde 65 adet olmak üzere toplam 81 adet cami mevcuttur.  1 müftü, 1 vaiz, 5 personel, 77 imam-hatip, 9 müezzin-kayyım ve 6 Kuran Kursu öğreticisi olmak üzere toplam 99 personel ile din hizmetleri yürütülmektedir.

f) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı

Kaymakamlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma vakfı tarafından ilçedeki  ihtiyaç sahibi insanlara 1986 yılından beri ekonomik ve sosyal yardımlar yapılmaktadır. Bu çerçevede  2005 yılında 2388 kişiye 243.168,86. YTL, 2006 yılında 2263 kişiye 389.703,88 YTL , 2007 yılı ilk altı ayında ise 650 kişiye 114.640,56 YTL tutarında gıda, yakacak, giyecek, ilaç, eğitim ve nakit yardımlar gerçekleştirilmiştir.

2004 yılında SRAP Yerel Girişimler Bileşeni kapsamında, İlçemiz köylerinde  Küçükbaş Hayvancılığın geliştirilmesi suretiyle ekonomik bakımdan yoksul ailelerin kendi geçimlerini sağlayacak düzeye gelmeleri için Küçükbaş Hayvancılığı Geliştirme Projesi uygulanmış ve Kasım ayında 6 değişik köyde yaşayan 12 aileye 9’ar adet koyun ve 1’er adet koç olmak üzere toplam 120 küçük baş hayvan teslimatı gerçekleştirilmiştir. Proje maliyeti 26 milyar 880 milyon TL olmuştur. İlk yılı ödemesiz bedeli 4 yılda faizsiz olarak geri ödenecek proje ile vatandaşın desteklenmiştir. 2006 yılında ise Küçükbaş Hayvancılığı Geliştirme Projesi kapsamında 11 değişik köyden 17 fayda sahibine 14 koyun ve 1 koç olmak üzere 255 büyükbaş hayvan teslimatı gerçekleştirilmiştir. Proje maliyeti 59.500 YTL’dir. SRAP Şartlı Nakit Transferi kapsamında da sağlık ve eğitim yardımı yapılarak ekonomik durumu iyi olmayan ailelerin çocukları ve gençlerine aylık maddi destek sağlanmaktadır.